تماس با ما: 1616
بازگشت به سایت ایثار Header image
حوزه سند
تعاون - اداره کل مددکاری
نوع سند
دستورالعمل ها
فیلترها
شهید
جانباز
آزاده
والدین شهید
فرزند شهید
فرزندان جانباز بالای 25%
فرزند جانبازان زیر 25%
خواهر و برادر شهید
همسر شهید
فرزند آزاده بالای 25%
مرجع صدور
مدیر کل مددکاری اجتماعی و مشاوره

عنوان
دستورالعمل اجرایی مددکاری اجتماعی
متن
« دستورالعمل اجرايي مددكاري اجتماعي »
مقدمه :
تغییر ات فرهنگی و اجتماعی و اقتصادی و تغییر نیازهاازیک سو وشیوع وگسترش زمینه های آسیب پذیری روانی و اجتماعی جامعه و بالطبع تاثیر آن بر زندگی جامعه هدف¬ از سوی دیگروهمچنین ضرورت تعمیم و گسترش مددکاری حرفه ای بر آن شدیم با بازنگری مجدد دستورالعمل مددکاری اجتماعی با تاکید بر توانمند سازی جامعه هدف تهیه و ابلاغ نماییم .
ماده یک : تعريف مفاهيم
مددكاري اجتماعی : مددکاری اجتماعی حرفه ای است مبتنی بر دانش ، اصول ، ارزش ها، مهارت ها وروش ها که هدف ازآن کمک به افراد، گروهها وجامعه است تابتوانند با تکیه بر توانائی ها واستفاده از منابع موجود برای حل مشکل یارفع نیاز خود اقدام کرده به استقلال نسبی ورضایت خاطر دست یابند وپس ازآن بتوانند تأثیرگذار باشند.
مددکاری فردی : یکی از روشهای مددکاری اجتماعی است که از طریق رابطه ای دو جانبه می کوشد تا ظرفیت استعداد و قابلیت های مددجو را کشف و برای وی آشکار سازد و این قابلیت ها را باید آن گونه پرورش دادوتقویت کردتا با استفاده از امکانات ومنابع موجود خود به احتیاجات خویش پاسخ دهدونه تنها با حل وفصل مسائل ومشکلات خویش با محیط سازگاری بهتری پیدا کند بلکه درصورت لزوم وامکان اوضاع را به نفع خود واجتماع در جهت ارتقاء کیفیت زندگی تغییر دهد .
مددکاری گروهی : يكي از روش هاي مددكاري اجتماعي است که با تلاش علمي وحرفه اي مبتني براستعدادها ومهارت هاي خاص به اعضاي گروه كمك مي كند تا با بهره گيري از كوشش جمعي ، كشف و شكوفايي علائق وخلاقيت ها وتوانائي هاي بالقوه اعضاء در راستاي حل مسائل و مشكلات مشترك عمل نمايد.
گروه : عبارت است از تعدادي از افراد ( معمولا ً بين 5 تا 9 نفر ) كه داراي مسئله يا مشكل ويا علائق مشترك هستند و براي حل معضل يا به انجام رسانيدن انگيزه ها وعلائق مشترك خود به مددكار اجتماعي نيازمند مي باشند وازطريق واحد هاي مددكاري ساماندهي مي شوند .
ماده دو : اهداف
1. پيشگيري ازبروز مشكلات از طريق كمك به سلامت رواني و جسمي مددجو .
2. کمک به پرورش استعدادها و توانائی های افراد وگروه ها به منظورشناخت نقاط قوت وضعف خود و پذیرش مشکلات برای روبرو شدن باموقعیت های جدید
3. پيگيري و تلاش حرفه اي براي حل مشكل مددجو از طريق حوزه هاي تخصصي بنياد و امكانات سازمان‌هاي مرتبط در سطح جامعه درجهت رفع نيازها
4. ایجاد زمینه برای خود اتکائی وتوانمند سازی فرد ياگروه با ارائه خدمات مددکاری فردی وگروهی
5. تقويت احترام ورضامندي متقابل بين افراد خانواده هاي شاهد ، جانبازان و آزادگان با يكديگر و كاركنان بنياد .
6. ایجاد زمینه برای کاهش عوامل استرس زا و افزایش احساس امنیت روانی و توسعه مهارت های زندگی
ماده سه : سياستهاي اجرايي
1. تاکید بر رویکرد توانمندسازی در ارائه خدمات مددکاری اجتماعی به جامعه هدف
2. توجه بيشتر به راهكارهاي علمي و كاربردي درجهت كشف ريشه هاي مسائل و مشكلات ، آسيب هاي رواني واجتماعي و دستيابي به راه حل آنها
3. ارجاع مسائل و مشكلات جامعه هدف به كارشناسان مرتبط و جلوگيري از مداخله و اظهار نظر افراد غير مسئول
4. كاهش هزينه هاي جاري ( ازطريق تشخيص به هنگام مشكلات وانجام اقدامات پيشگيرانه لازم .)
5. تاکید بر افزايش آگاهي از خدمات بنياد و ساير دستگاهها.
6. تاکید بر استفاده از همه ظرفيت هاي سازماني و امكانات جامعه براي حل مشكلات مددجويان .
7. توسعه خدمات مددکاری در سطح شهرستان ها وکاهش تمرکز از طریق تفویض اختیار
8. رعایت ارزش های اخلاقی وهنجارهای دینی وآداب وسنن بومی ومنطقه ای
ماده چهار : جامعه مشمول
1. والدین ، همسران و فرزندان شاهد داراي مسئله و يا درمعرض مشكل
2. جانبازان و آزادگان و همسر و فرزندان آنان
ماده پنج : منابع انساني
به منظور اجراي مطلوب مددكاري فردي و گروهی ، توانايي حرفه اي و دانش لازم همراه با انگيزه خدمت به ايثارگران وخانواده هاي آنان مهمترين شرط براي مددكاري بنياد مي باشد . بر این اساس ويژگي هاي مددكار اجتماعي عبارتند از :
1. اعتقاد و التزام به منزلت اجتماعي ايثارگران
2. دارا بودن انگيزه خدمت به مددجويان خانواده بزرگ ايثارگران
3. دارابودن تحصيلات دانشگاهي دررشته مددكاري اجتماعي و ياخدمات اجتماعي و يا يكي از رشته هاي مرتبط مانند روانشناسي ـ جامعه شناسي ـ علوم تربيتي و مشاوره ـ مطالعات خانواده و تجربه كار مددكاري
تذكر : دارا بودن حداقل مدرک کارشناسی در رشته مددکاری یا خدمات اجتماعی و داشتن تجربه ومهارت كافي در زمينه اداره وهدايت گروه و3 سال سابقه كار مددكاري برای جذب مددکاری گروهی الزامی است .
4. دارا بودن ويژگي هاي مددكار اجتماعي مانند راز داري ، استعداد هاي جسماني و عاطفي ورواني ، دارا بودن تجارب علمي و غیره
5. دارابودن حداقل 25 سال سن و ترجیحا ًمتاهل
تذكر : درصورت وجود افراد واجد شرايط دربين مددكاران بنياد ، مددكاري فردي و گروهی توسط ايشان اجرا مي شود درغير اين صورت از افراد واجد شرايط درسطح مراكز علمي و اجتماعي و دانشگاهی باهماهنگي اداره مددكاري و مشاوره استان دعوت به همكاري شودو حق الزحمه آنها برابر مقررات جاري بنياد با توافق طرفين پرداخت گردد.
ماده شش: روشهای مددکاری اجتماعی
الف : مددکاری فردی
مددکاری فردی فعالیتی است سازمان یافته که به افراد نیازمند جامعه عرضه می شود . تا زمینه خود اتگائی و استقلال آنان را فراهم سازد.
هدف :
1. شناسایی،طبقه بندی وحل مسائل ومشکلات افراد وگروههای نیازمند به خدمات حرفه ای مددکاری اجتماعی به منظور توانمند سازی آنها
2. كمك به ایثارگران براي بروز رفتارمناسب و قضاوت عادلانه و منصفانه نسبت به ديگران و برقراري ارتباط مناسب با جامعه
مسائل و مشکلات مرتبط با مددکاری فردی:
هريك از افراد جامعه مشمول طرح كه به يك يا چند مورد از مسائل و مشكلات زير مبتلاء وزمينه بحران در زندگي فردي و اجتماعي وي ایجاد شده از خدمات مددكاري فردي بهره مند خواهد شد .
1‌ـ اجتماعي مانند بيكاري ، ، طلاق و ساير مسائل و آسيب‌هاي اجتماعي .
2 ـ اقتصادي معیشتی مانند كمبود درآمد ، بدهكاري ، مشكل مسكن
3 ـ حقوقي مانند حضانت فرزندان ، اختلافات خانوادگي ، تقسيم ماترك
4 ـ رواني ، عاطفي مانند افسردگي ، اضطراب ، پرخاشگري ، معلوليت ذهني و ساير موارد
5 ـ جسمي مانند ابتلا به بيماري هاي خاص ، صعب العلاج و معلوليت جسمي
6 ـ تحصيلي مانند افت تحصيلي ، ترك تحصيل ، فراراز مدرسه ، ضعف تحصيلي
تذكر1 : به منظور پيشگيري از ابتلاء جامعه هدف به آسيب هاي رواني واجتماعي وبالحاظ نمودن مسائل خاص منطقه اي علاوه بر موارد فوق ، مددكارمي تواند حسب ضرورت گروه هاوافراد ديگرجامعه هدف را شناسايي و اضافه كند.
تذكر 2 : ذكر انواع مسائل و مشكلات فوق به مفهوم رسيدگي و حل آنها توسط حوزه مددكاري نمي باشد بلكه صرفاً ارائه خدمات مددكاري براي كمك به حل مسائل و مشكلات از طريق حوزه هاي مربوطه مورد نظر است.
شرح وظايف
1. شناسايي افراد داراي مسئله يا در معرض مشكل از طرق مختلف از جمله ارجاع از طریق تیم دیدار طرح سپاس ، بازدید منزل ، مراجعه ایثارگربه مددكار ، ارجاع ازطرف واحدهاي مختلف بنياد ، محل تحصيل و .....
2. كسب اطلاعات مورد نياز در ارتباط با درخواست ایثارگر ازطريق مطالعه دقيق پرونده مددکاری ، ارتباط با خانواده وی و ... و تهيه گزارش اولیه مددکاری
تذكر : كليه اطلاعات مندرج در پرونده مددکاری محرمانه بوده واین اصل همواره می بایست مد نظر قرارگیرد
3. تشكيل جلسه گفتگو و مصاحبه با مددجو درمحيط آرام و قابل اطمينان براي تكميل اطلاعات و آغاز ارتباط حرفه اي با مددجو با بهره گيري از تمامي ابزارهاي تشخيص مشكل مانند بازديدازمنزل ، محل كار ، محل تحصيل ، مشاهده و توجه به عكس العمل هاي كلامي و غيركلامي و ظرفيت ها و توانمندي هاي مددجو.( برابر فرم شماره يك )
تذکر : مراجعه مددكار به منزل ، محل كار و ... مي بايست با موافقت فرد يا خانواده و هماهنگي قبلي صورت گيرد.
4. ارزيابي و شناسايي راه حل هاي ممكن با مشاركت مددجو و درصورت لزوم ساير اعضاء خانواده و افراد ذيربط
5. بررسي راه حل هاي مختلف و انتخاب بهترين راه حل به عنوان طرح كمكي با مشاركت مددجو و ساير افراد ذيربط و نيز آگاه سازي مددجو و افراد خانواده وي از زمينـه هـاي فردي ، خانوادگي واجتمـاعي در مواجهه و مقابله با مسئله يا مشكل ( برابر فرم شماره 2 ) .
6. تهيه گزارش تكميلي ( برابرفرم شماره 2 ) و اعلام راه حل پيشنهادي متناسب با نياز واقعي و امكانات موجود به حوزه تخصصي از طريق مددكاري شهرستان با رعايت سلسله مراتب اداري .
7. پيگيري موارد ارجاعي توسط مددكاري شهرستان تا حصول نتيجه .
تذکر 1 : درصورتيكه مسئله يا مشكل به گونه اي باشد كه طبق ضوابط قابل حل نباشد موضوع براي اتخاذ تصميم مقتضي برابر دستورالعمل « رسيدگي به موارد خاص » به کارگروه موارد خاص شهرستان و درصورت تشخيص كارگروه به کمیسیون موارد خاص استان و در صورت لزوم به کمیته موارد خاص ستادمرکز ارجاع مي‌شود .
تذکر 2: کلیه مراحل پیگیری می بایست از طریق بنیاد استان انجام واز اعزام افراد جامعه هدف به ستاد استان يا ستادمركز جداً خودداري شود .
8. ابلاغ نتيجه اقدامات به مددجو توسط مددکار.
9. تهيه گزارش نهايي ازمراحل مختلف و نتايج حاصله از خدمات مددكاري فردي و ساير اقدامات انجام شده درجهت حل مشكل مددجو.
تذكر : مددكار موظف است تمامي اقدامات انجام شده در مراحل مختلف كاربا مددجو را در پرونده ثبت نمايد .
10. تهيه گزارش عملكرد مددكاري فردي در پايان هر فصل توسط مددكاري شهرستان و ارسال آن به استان ( برابر فرم عملكرد )
11. تهيه و ارسال گزارش عملكرد مددكاري فردي استان به مركز ( برابر فرم عملكرد ) .

ب : مددکاری گروهی
اهداف :
1. شناسايي ، طبقه بندي ، تحليل ويژگي ها و خصوصيات روحي ورواني اعضاء گروه
2. تبادل تجربيات و اطلاعات پيرامون مسائل و مشكلات جاري در روند فعاليت هاي فردي و اجتماعي بين اعضاي گروه
3. اجتماعي شدن ، فرهنگ پذيري وافزايش تعادل عاطفي
4. اتخاذ تصميم هاي اصولي و منطقي براي حل مسائل ومشكلات اجتماعي اعضاي گروه
5. تقويت اراده و روحيه تلاش ، خوداتكائي وخودكفائي و اعتماد به نفس اعضاي گروه با تبادل اطلاعات در سيستم جمعي
گروه های دارای اولویت در ارائه خدمات مددکاری گروهی
جامعه مشمول طرح عبارتند از افرادي از جامعه هدف كه داراي ويژگي هاي مشترك يا مسائل و مشكلات مشابه می باشند . به عنوان مثال مي توانند درگروه هاي زير تقسيم و طبقه بندي گردند :
1. جوانان يا نوجواناني كه داراي نيازهاي آموزشي خاص خود هستند ودر بافت صحيح ومتعادل خانواده رشد نكرده ودچار نابساماني هاي مختلف رفتاري گرديده اند .
2. همسرو فرزندان شاهد يا جانبازان و آزادگان كه به دلايل مختلف مهاجرت كرده اند وبا مسائل ومشكلات مربوط به مهاجرت درگير مي باشند .
3. افرادي كه در كنكور دانشگاهي موفقيت حاصل نكرده اند .
4. فرزندان شاهد ياجانبازان و آزادگان در آستانه ازدواج
5. افراد مطلقه يا در شرف طلاق
6. همسراني كه داراي فرزند يا فرزندان معلول مي باشند .
7. جانبازان داراي نقص عضو مشابه مانند جانبازان نابينا
8. فرزندان حضانتي يا فاقد حاضن مناسب ( اعم از فرزندان شاهد و فرزندان جانبازان متوفي يا بد سرپرست )
9. همسران يا فرزندان داراي اختلافات زناشويي
10. همسران جانبازان و آزادگان متوفي
11. افراد جوياي كار داراي شرايط وويژگي هاي مشترك.
شرح وظائف:
1. برگزاری جلسه توجیهی برای مددکاران گروهی به منظور آشنایی با شرایط و ویژگی های جامعه هدف
2. شناسايي وطبقه بندي افراد داراي ويژگي ها و مسائل مشترك براي تشكيل گروه توسط مددكار بنياد .
3. تعيين مددكار براي تشكيل وهدايت گروه.
4. شروع بكار گروه از طريق بررسي و مطالعه پرونده مددکاری ، مصاحبه فردي و استفاده از ساير اطلاعات موجود توسط مددكار
5. مصاحبه فردی با هريك از اعضاي گروه ( برابر فرم شماره 3 ) توسط مددكار
6. تعيين اعضاي گروه ( در گروه هاي 9ـ 5 نفره ) و برقراري ارتباط مددكار با آنها . ( برابر فرم شماره 4 )
تذکر 1 : عضويت افراد در گروه ها براساس ميل ، اراده واختيار آنها خواهد بود .
تذکر 2 : در تشكيل هر گروه رعايت هماهنگي ميان اعضاء ازجهات مختلف ازجمله سن ، جنس ، سواد ،‌نوع آسيب ، نوع ايثارگري ، نوع مجروحيت جانباز و ... ضروری است .
7. برقراري ارتباط و آشنايي بين اعضاي گروه با هدايت ونظارت مددكار
8. توجيه وراهنمايي لازم در زمينه اهداف تشكيل گروه وارائه برنامه پيشنهادي اعضاي گروه.
9. تشكيل جلسه اوليه گروه براي معارفه ، تعيين نام گروه ، مشخص كردن هدف گروه ، زمانبندي جلسه ، توافق در تعداد جلسه توجيه اعضا ( شركت به موقع درجلسات وحضور مرتب ورازداري ) وتعيين موضوع بحث جلسه آينده ( برابر فرم شماره 5 )
تذکر 1: مددكار موظف است برايجاد روابط سالم ميان اعضاء نظارت كرده واز بروز مسائل احتمالي غير مرتبط با موضوع كارگروه ممانعت به عمل آورد .
تذکر2: مددكار درجلسات اوليه نسبت به بررسي واكنش هاي رفتاري ، اخلاقي ، عاطفي وعلائق فردي ، استعداد ها و ... اعضاي گروه توجه لازم را داشته ودر طول دوره براي هدايت گروه از آن استفاده كند
تذکر 3 : تعداد ومدت زمان جلسات به تشخیص مددکار وباتوافق اعضاء خواهد بود .
10. تقسيم كار ومسئوليت ميان اعضاء وتعيين سرپرست گروه .
تذکر: درانتخاب سرپرست گروه ، برتوانمندي ،اعتماد به نفس ، قدرت تصميم گيري ، مسئوليت پذيري ، علم وآگاهي ومقبوليت بين اعضاء توجه لازم صورت گيرد.
11. طرح مسائل مشترك وبحث وگفتگو درباره آن .
12. ارائه راه حل هاي پيشنهادي براي حل مسئله يا مشكل مشترك و جمع بندي آن.
تذکر : اعضاء گروه بايد درتصميم گيري و انتخاب راه حل مناسب براي حل مشكل مشاركت نمايند و در اجرای تصمیمات گروه مسئولیت پذیر باشند .
13. انتخاب بهترين راه حل ممكن برای رسیدن به هدف گروه
14. در صورتي كه درحين انجام فعالیت گروه ، مددكار با مسئله يا مشكل فردي يكي از اعضاء مواجه شود كه نياز به كار مددكاري فردي ويا هر اقدام ديگري باشد از طريق مددكاري شهرستان پیگیری خواهد شد .
15. بررسي و پيگيري مسائل مورد بحث درجلسه گروهي در فاصله زماني تشكيل جلسات ونتيجه گيري اصولي توسط مددكار حرفه اي .
16. تهيه گزارش مشروح از هر جلسه براي ارزيابي عملكرد وكاركرد گروه توسط مددكار . ( برابر فرم شماره 5 )
17. تهيه گزارش نهايي واعلام راه حل پيشنهادي متناسب با نياز واقعي اعضاء و امكانات موجود براي اجراي آن از طريق حوزه تخصصي با رعايت سلسه مراتب اداري . ( برابر فرم شماره 6 )
18. پيگيري لازم براي اجراي تصمیمات گروه از طريق مبادي ذيربط .
19. ارزيابي مراحل مختلف فعالیت گروه ونتيجه اقدامات انجام شده وتعيين ميزان دستیابی به اهداف پيش بيني شده در هر مرحله توسط مددكاري شهرستان ( برابر فرم شماره 7 )
20. تهيه گزارش فعالیت گروه وانعكاس آن به استان . ( برابر فرم عملكرد )
21. ادامه پيگيري در مورد اجراي طرح پیشنهادی وحل مسائل ومشكلات اعضاي گروه توسط مددكاري شهرستان تا حصول نتيجه ويا ارائه پاسخ مناسب .
تذکر : اداره مددكاري و مشاوره استان موظف است ضمن نظارت كامل براجراي مراحل مختلف فعالیت گروه در شهرستان نسبت به تهيه گزارش مددكاري گروهي وانعكاس آن به مركز اقدام نمايد . ( برابر فرم عملكرد )
ماده هفت : ملاحظات اساسی
1. شناسايي مسئله يا مشكل و نيز برقراري ارتباط حرفه اي و ارائه خدمات مددكاري فردي و گروهی امري كاملاً تخصصي بوده و لازم است ساير اعضاء سازمان ازانجام مصاحبه بامددجو و دخالت درساير مراحل جداً خودداري و فقط به عنوان ارجاع دهنده و همكاري با مددكار عمل نمايند .
2. دركليه مراحل ارائـه خدمات مددكاري ، اصـل بر رعايت خوداتكـايي و توانمنـد سازي مددجو مي‌باشد لذا مددكار مي بايست حداكثر تلاش خويش را درجهت بازيابي هويت و توانمنديهاي ذاتي واكتسابي خويش براي حل مسئله يا مشكل بكارگيرد و از ايجاد وابستگي وي به ديگران ازجمله به بنياد وحوزه مددكاري جداً پرهيز نمايد .
3. مددكار مي تواند در پاره اي ازموارد بنا به ضرورت براي حل مسئله يا مشكل و پيگيري آن با همكاري مراكز مشاوره بصورت تيمي عمل نمايد .
4. براي مددجوي مرد ترجیحا از مددكار مرد و براي مددجوي زن ازمددكار زن استفاده شود و درصورت لزوم بويژه دربازديد از منزل ، به صورت تركيبي و يا با مددكار همراه مراجعه شود .
5. نظر به اينكه رازداري يكي از اصول مهم حرفه مددكاري است درتمامي مراحل حفظ اطلاعات و اسرار مددجو و بنيادمي بايست مورد توجه جدي قرارگيرد .
6. يكي از مسائل قابل توجه در مأموريت بنياد به ويژه در حوزه مددكاري ، پيشگيري از آسيبهاي رواني واجتماعي درجامعه هدف مي باشد . بنابراين در ارائه خدمات مددكاري فردي به اقدامات پيشگيرانه به صورت جدي توجه شود.
7. رعايت اصول و ارزش هاي ديني وهنجارهاي اجتماعي در تمامي مراحل مددكاري فردی وگروهي به صورت جدي مورد توجه قرار گيرد .
8. در اجرای مددكاري می توان از ظرفيت هاي موجود در جامعه مانند مساجد ، حسينيه هاي شهيدان ، اردوها ، سفرهاي سياحتي و زيارتي ، مراكز تفريحي و ورزشي ، همچنین امكانات ساير دستگاه استفاده نمود .
9. فعاليت مددكاري درراستاي تغيير واصلاح رفتار فردي واجتماعي هدايت شود واز انحراف آن به سمت مسائل اقتصادي وايجاد توقعات كاذب جدا ً پرهيز شود .
10. با توجه به اینکه تعدادی از افراد جامعه هدف روزانه به واحد مددکاری مراجعه می کنند ، که اصطلاحا جزء مراجعین عمومی بوده و در فرایند تخصصی مددکاری فردی قرار نمی گیرند، مقتضی است ضمن برخورد همدلانه و دلجوئی ازآنان، این گروه از مراجعین در آمار خدمات عمومی ثبت و از قرار دادن آنها در خدمات مددکاری فردی جدا ًخوداری شود.
11. عدم تداخل آماری مددکاری گروهی با مشاوره گروهی و آموزش خانواده
ماده هشت : مالي و پشتيباني
براي اجراي اين طرح ضمن تاكيد براستفاده از امكانات موجود در بنياد ازسرفصل اعتبارات مددكاري وامور اجتماعي و
( فعاليت مددكاري شاهد ، جانبازان و آزادگان ) وبا رعايت مقررات جاري بنياد هزينه گردد ، ضمناً نحوه وميزان هزينه کرد براي هر فعالیت از طريق اداره كل اموراجتماعي ومددكاري ابلاغ خواهد شد .